Gebouwengids Strijp-S: herkenningspunten uit het Philips-verleden

Van apparatenfabrieken tot een schoorsteen van een laboratorium: op Strijp-S vertellen gebouwen waarvoor het voormalige Philips-terrein werd gebruikt. Deze gebouwengids belicht de Hoge Rug, het Glasgebouw, het Ketelhuis en het Klokgebouw. Zo wordt duidelijk hoe productie, onderzoek, opslag en energievoorziening hier samenkwamen.

De volgorde is ontleend aan de architectuurwandeling van Architectuurcentrum Eindhoven: vanaf het Strijps Bultje via de Torenallee naar de schoorsteen en over de Philitelaan terug. Het is een historische routebeschrijving; de actuele doorgang en eventuele afsluitingen zijn niet bevestigd. Deze gids is daarom geen complete, gecontroleerde wandelroute.

De Hoge Rug aan de Torenallee

De historische route begint onder het Strijps Bultje en loopt via de Torenallee langs de Hoge Rug richting het Glasgebouw. De Torenallee volgt grotendeels het tracé van verdwenen spoorlijnen, net als de Philitelaan verderop. Daarmee vertelt ook de indeling van het terrein iets over het industriële gebruik. Volgens het architectuurcentrum zijn er nog resten van de oude infrastructuur te zien.

De witte fabrieksgebouwen van de Hoge Rug werden vanaf 1928 door Philips gebouwd. Hier stonden apparatenfabrieken; later zijn er onder meer woonlofts in ondergebracht. De voormalige fabriekspanden Anton en Gerard zijn voorbeelden van die omslag naar wonen. Zo laat dit deel van het gebied zien dat hergebruik meer kan betekenen dan een nieuwe bedrijfsfunctie achter een oude gevel.

Het Glasgebouw en de schoorsteen

De historische route gaat verder richting het Glasgebouw en buigt daarna af naar de monumentale schoorsteen. De voormalige Philips-glasfabriek SWA werd in 1946–1947 gebouwd voor de productafdeling Glas. Het Glasgebouw behoorde samen met het Klokgebouw tot de eerste gebouwen op Strijp-S die voor nieuw gebruik werden ingezet.

De fabrieksschoorsteen heeft een andere oorsprong: het is een overblijfsel van het keramieklaboratorium uit 1926. Glasproductie en keramisch onderzoek hadden dus elk hun eigen plek op het terrein. Die verschillende functies maken Strijp-S interessanter dan één verzameling oude fabriekshallen: achter de herkenningspunten schuilen verschillende onderdelen van het Philips-bedrijf.

Het Ketelhuis en het Klokgebouw

Vanaf de schoorsteen loopt de beschreven route via de Philitelaan naar het Ketelhuisplein. Het Ketelhuis verzorgde vroeger energie en warmte voor de fabrieken. De naam verwijst dus nog rechtstreeks naar zijn ondersteunende rol op het fabrieksterrein. CBRE beschreef het in 2023 als een plek met horeca, ateliers en een expositieruimte.

Het Klokgebouw was een fabriek voor Philite, de naam die Philips gebruikte voor bakeliet. Volgens Blue Collar Café huisvest het gebouw tegenwoordig evenementen, creatieve bedrijven en horeca. Vanaf het Klokgebouw keert de historische route terug naar het Strijps Bultje.

Meer gebouwen die het verhaal aanvullen

Wie de geschiedenis van het gebied verder wil plaatsen, kan ook het Veemgebouw als herkenningspunt nemen. Dit tien verdiepingen tellende gebouw kwam in 1943 gereed en diende voor de opslag van onderdelen en producten. Het vertegenwoordigt daarmee een andere schakel in het productieproces dan de fabrieken langs de route.

Het Natlab voegt de onderzoeksgeschiedenis toe. Het complex, ontworpen door Dirk Roosenburg, werd opgericht voor wetenschappelijk onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe technologieën.

Illustratieve foto. Foto: Tama66 via Pixabay (Pixabay-licentie)

Vervolg: Philipsdorp: de geschiedenis en architectuur van een fabriekswijk